Compost stinkt niet en andere opmerkelijke bevindingen.

Het is je misschien ontgaan zijn maar deze week is het International Compost Awareness Week. Weer zo’n onzinnige ‘week van…’ zal je denken maar composteren zelf is allesbehalve onzinnig.

Toen ik een paar jaar geleden via Marktplaats een compostvat kocht, snapte ik nog niks van composteren. Ik dacht dat het een vieze, rottende bende zou worden. Het compostvat werd dus zover mogelijk van het huis geplaatst. Een onhandige plek bleek later. Ten eerste heb je geen zin om voor elke aardappelschil de tuin te doorkruisen en ten tweede stond het vat naast een boom die met zijn wortels in het vat ging wonen. Slimme zet van de armetierige boom die op deze manier de voedingsstoffen uit de compost slurpte. Inmiddels heb ik het compostvat vlakbij de keuken staan. Ik hang er graag boven; met een stok er een beetje in roeren, takjes versnipperen, beestjes zoeken. Zoals andere mensen hun aquarium koesteren, ben ik gehecht aan het leven in mijn compostvat.

Ik blijf me verbazen over de magische processen in een composthoop. Een van de grootste ontdekkingen die ik deed was dat compost helemaal niet stinkt. Sterker nog, ik vind zelfs lekker ruiken, een beetje zoetig zoals de geur van bosgrond.

Een andere opmerkelijke bevinding was dat verwelkte groenten soms aan een tweede leven beginnen in het compostvat. Ik herinner mij een paar zielige bietjes die te lang waren blijven liggen. Zonde van de bietjes natuurlijk maar als je ze op de composthoop gooit, voel je je toch wat minder schuldig over het weggooien. Die bietjes belandden tussen het andere groenafval. Een paar weken later stond ik weer te roeren in het vat en trof ik een van de bietjes aan. Het bietje was helemaal opgeleefd; hij zag er verser uit dan toen ik hem uit de moestuin trok. Even overwoog ik hem alsnog op te eten, maar besloot het bietje toch terug te gooien omdat de composthoop ook recht op een lekker hapje heeft.

Over hoe je het beste kunt composteren zijn boeken vol geschreven. Op de onderstaande websites vind je heldere info over de ideale verhouding groen en bruin materiaal. Lees het en vergeet het want je gaat in de praktijk echt niet bijhouden hoeveel koolstof en stikstof je erin gooit.

Nuttige websites over compost maken:
http://www.milieucentraal.nl/
http://www.mooiemoestuin.net
http://www.composting101.com/

Wat je wil bereiken is een vreugdevuur van micro-organismen waardoor de temperatuur flink oploopt tot wel zo’n 70°C. En wat krijg je terug voor al je inspanningen? Minder stress, een nieuwe hobby en mooie, kruimelige compost, een traktatie voor elke plant.

Wormencommune in Gamma-emmers.

Je groente- en fruitafval kun je makkelijk zelf composteren in een zelfgemaakte wormenbak. Met een paar zwarte emmers van de bouwmarkt zet je snel een wormenflat inelkaar. Mijn wormenflat bestond oorspronkelijk uit 3 emmers, maar door de ruime aanvoer van groenafval en vooral ook koffiedik, heb ik er een half jaar later nog maar een verdieping bovenop gezet.

Je hebt nodig:
3 of 4 zwarte bouwemmers
Een boor om gaatjes mee in de emmerbodems te boren
Een stuk watervast multiplex, om de houten afsluitcirkels uit te zagen
Een decoupeerzaag

Bij de onderste emmer boor je geen gaatjes in de bodem. Dat is de opvangbak waarin het vocht sijpelt dat tijdens het composteren vrijkomt. Dit vocht ‘worm tea’ of ‘wormenpis’, ‘t is maar wat je het sjiekst vindt klinken, is te gebruiken als vloeibare plantenmest, maar je moet het wel aanlengen met ruim water, minstens 1:10.

Zaag uit het multiplex een afsluitende rand die je om de emmer knelt (zie foto). Zo houd je een beetje ruimte tussen de emmers, maar sluit je het gat ertussen ook af. Boor gaatjes in de emmerbodem. Zet de emmer op de onderste. Dit is de emmer waar de wormen eerst gaan wonen en werken. Als ze het aanwezige groenafval hebben verteerd, zullen ze op zoek gaan naar verser afval, ze kruipen dan door de bodem van emmer 3 naar boven. Als de middelste emmer uitgecomposteerd is kun je de compost gebruiken, de emmer schoonmaken en van plek verwisselen met de bovenste.

Wormenstart
Het wormenmengsel kreeg ik van wormenfluisteraar Monique Dubbelman. Ze gaf voor een interview instructies over het opzetten van een wormenbak. Na het geven van de instructies kreeg ik de ‘wormenstart’ mee naar huis. Dit zat er in:
Een flinke hand wormen uit haar wormencompostbak met wat groenteafval dat al aan het composteren was. Verder wat kokosvezels, net zoveel als de hoeveelheid wormen en groenteafval. En verder nog een handvol papiersnippers. Als je deze zaken ook hebt: goed mengen en eens het in de emmer zit, deze goed afsluiten. Wormen met stress kruipen door de kleinste gaatjes. Eventueel kun je er een lamp opzetten, de wormen vinden licht heel irritant en een lamp houdt ze in de bak. (Daarom kun je ook het best zwarte, lichtdichte emmers gebruiken). Als ze eenmaal gesetteld zijn gaan ze niet meer zo snel op avontuur.

Wat voer je aan de wormen?
Je kunt nu beginnen met het langzaam toevoegen van groente- en fruitafval. Maar ook koffiedik, theezakjes en eierschalen kunnen erin. Ook wat onkruid uit de tuin kan er prima bij. Begin langzaam. Als je wat meer afval hebt, gooi je dat in de bovenste bak. De stukjes groente kun je een beetje kleiner snijden. Gooi er iedere dag een beetje bij, niet eens in de week de schillen van 10 perssinaassappels en 10 kilo aardappels. Doseer het een beetje. Zelf heb ik in de keuken een keramiekbakje staan waar ik het wormenvoer verzamel. Zodra dat bakje vol is gaat het naar de wormen.

Lekker warm, maar niet té
Zet de wormenflat niet in de zon en niet in de regen. De temperatuur moet een beetje constant zijn. De ideale temperatuur is kamertemperatuur. Hoe kouder het wordt, hoe trager het composteerproces verloopt. Het moet vochtig zijn in de bak, maar niet te nat. Gooi er alleen biologische groenresten in. Anders komen er insecticiden bij en dat vinden wormen echt niet lekker. Wat je er echt ook niet in moet gooien: Gekookte etensresten, vlees, vet, of te grote hoeveelheden citrusfruitresten.

Als de wormen eenmaal de slag te pakken hebben gaat het eigenlijk vanzelf. Deze winter heb ik de flat tegen mijn gevel aangezet op een beschutte plek. De wormen overleefden de kou en zijn alweer druk in de weer.

Kun je potgrond opnieuw gebruiken?

Soms loopt een vrij simpel klusje behoorlijk uit de hand. Zoals gisteren toen ik de oca en de knolcapucien ging planten. Wil ik nog meedingen naar de gouden aardpeer 2012 dan moet in ieder geval die oca onder de grond. Nu heb ik wel een beetje vaste grond om wat planten in te zetten, maar die bevindt zich grootdeels in de schaduw, onder een grondwaterslurpende conifeer. Tuinieren doe ik daarom ook graag in potten. Voordeel van zo’n plant in een potje is dat je ‘m steeds naar de beste plek kunt verhuizen. Een lekker bedje voor de oca dus, dat was het doel.

Veel van mijn planten in pot hebben de winter niet overleefd. Een aantal dat het wel overleefde wilde ik in de vaste grond zetten. Zoals de wilde geraniums, zenegroen, hosta en bosaardbeitjes. De potaarde die ze tot dan toe om hun worteltjes hadden, verzamelde zich in een steeds grotere berg in het midden van mijn tuin. Tot nu toe heb ik er nooit zo’n punt van gemaakt, van die potaarde. Ik gebruik het steeds opnieuw, en als er te enge dingen in zitten zoals keverlarven, slakke-eieren of gekke schimmels, dan ging die aarde gewoon in de vuilnisbak. Maar die oca, die moet natuurlijk niet gaan pieren. Slecht voor mijn groenevinger-imago. Nieuwsgierig naar de mening van andere tuinders bladerde ik door een paar online tuinfora. Daar bleek het een bediscussieerd onderwerp.

Op Groeninfo.com reageerden verschillende tuinders positief: “Ja hoor, gewoon de rommel er een beetje uithalen, wat turf toevoegen, goed husselen en dan kan het best. Maar tuinman ‘Hendrik Jan’ reageert daar nogal nogal stellig: “Echt gewoon niet doen”. Maar sinds Hendrik Jan wel vaart bij de verkoop van potgrond overtuigde hij me niet. Maar geruststellend was het zeker ook niet.

Goede redenen om nieuwe potgrond te gebruiken zijn bijvoorbeeld:
-Risico op plantenziekten is te groot, ze zijn niet allemaal met het blote oog te zien
-De structuur is totaal om zeep, er is geen lucht meer, het houdt water niet meer goed en gelijkmatig vast.
-Er zitten onkruidzaden in.
-Zouten hopen zich op

Maar al surfend kwam ik allerlei tegen tips, mitsen en argumenten tegen die juist pleiten voor hergebruik:
-Voor al die potgrond wordt turf afgegraven, straks is er geen turf meer
-Je sjouwt je gek
-Potgrond kost geld
-Hergebruik kan best, tenzij er zichtbaar ongedierte in voorkomt
-als grondverbeteraar in de tuin verwerken
-Nieuwe potgrond mengen met oude werkt prima
-Oude potgrond aanvullen met organische mest, dan zit er betere structuur en voeding in
-Een laag oude potgrond op de bodem, zeker eenjarigen wortelen niet zo diep
-’als er gezonde planten in hebben gestaan kan het toch gewoon de tuin in?’
-Je kan het opwaarderen. Bij ‘bloomshop.nl‘, een site voor wietkwekers staat een heel pleidooi voor hergebruik. Maar dat is zo ingewikkeld dat ik dat (zie plaatje tuin) niet met mijn kleine kuubje afgewerkte potaarde voor heb. De enige bruikbare tip daar luidt: ‘Eindig de teelt op een vrij droge grond. Dit verlicht de mengwerkzaamheden’
-Je kan het ‘doorvriezen’. Eerst mengen met compost en veen. En dan een winter laten staan zodat micro-organismen doodgevroren zijn

Een deel van de gebruikte potgrond van de tipgevende tuinders komt op de composthoop terecht. Dat lijkt mij geen goed idee en de argumenten daartegen regenen je ook om de oren:
-In gebruikte potgrond zit niets meer dat gecomposteerd hoeft te worden
-Er zit dus geen voedingswaarde voor de plant meer in
-Het vertraagt het composteringsproces
-En omdat het niet mee-composteert, verlaagt het ook de temperatuur van de wel composterende plantenresten.

Hergebruik kan dus, maar op eigen risico. Gelukkig is het door iemand grondig uitgezocht. Student Nick Stevens liep stage bij een bedrijf dat perkgoed en bloemtorens kweekt. Daar zag hij dat gebruikte potgrond na een seizoen al werd vervangen. Hij vroeg zich af of die afgevoerde potgrond, gezien de grote hoeveelheid, niet kon worden hergebruikt en schreef er een lekker dikke scriptie over: Het hergebruik van potgrond. Ontsmetting met biocontrole-organismen

Nick Stevens onderzoekt verschillende manieren waarop gebruikte potgrond kan worden ontsmet. Dat ontsmetten is niet alleen nodig om van eventuele plantenziekten af te komen. Maar vooral ook vanwege de aanwezige onkruidzaden die in de grond zitten als een pot een paar maanden buiten heeft gestaan. Als je potgrond zou ontsmetten door het te stomen, door verhitting of ‘diëlektrisch’ (Ik stel me daar een kort verblijf in een hele grote magnetron bij voor), ben je wel van alle micro-organismen af, inclusief de ziekmakende, maar is er juist ook veel ‘niche’ voor schadelijke organismen. Gebruik van compost kan hier heel handig zijn. Compost heeft, door de aanwezigheid van schimmels en andere ‘gezonde’ micro-organismen een ziekte-onderdrukkende werking. Het is alleen heel wisselend van samenstelling, wat gebruik in een professionele omgeving lastig maakt.

Kortom: de oca’s en de knolcapucienen liggen in verse potgrond, met op de bodem van de pot wat oude, nog prima uitziende, gebruikte potgrond. De berg aarde die nu nog op de tegels ligt, gaat zeker niet op de composthoop, ik werk er wat van door de tuin. Het kan echt nog wel even mee. De grootste ongevulde potten vul ik met een mengsel van deze grond, wat wormencompost en wat turf. En als er dan nog grond over is dan gaat dat bij de vuilnis. En de potjes die ik niet meer gebruik, die zet ik op ruiltuin.nl.

Bronnen:
www.groeninfo.com/forum/algemeen_bloemen_en_planten_forum/49498-oude_potgrond_hergebruiken.html
http://forum.tuinadvies.be/forum_topic.php?hid=7&sid=16&page=1&tid=33228
Het hergebruik van potgrond. Ontsmetting met biocontrole-organismen

Redding voor op de vensterbank.

Vensterbankprojecten moet je goed in de gaten houden, want je zaailingen zijn in no time uitgedroogd. Ben je niet zo’n goede plantenmoeder dan kun je er ook voor kiezen om je plantjes zelfvoorzienend te maken. Deze instructievideo legt in 5 minuten uit hoe je een self-watering planter maakt. Ook handig als je een weekje op vakantie gaat. De Groene Vinger moet het zelf nog uitproberen, maar is nu al enthousiast.
Vind je het fabriceren van een self-watering planter nog teveel gedoe, dan kun je ook een kant-en-klare variant kopen: de CapsulePot.

Zaaikoorts botgevierd op een koffieblik.

Van een vriendin kon ik een espressomachine van Illy overnemen. Hij maakt heerlijke koffie maar heeft één groot nadeel: je moet er speciale cupjes voor kopen die natuurlijk alleen bij Illy te koop zijn. De cupjes zijn niet recyclebaar én worden ook nog eens verkocht in onzinnige blikken, die net iets te mooi zijn om zomaar weg te gooien.

Twee weken geleden, toen mijn zaaikoorts op zijn hoogtepunt was, wist ik het opeens. Die blikken zijn ideaal om siererwten (Lathyrus odoratus) in te zaaien. Siererwten worden vaak gezaaid in wc-rollen omdat ze daar lekker diep in kunnen wortelen. Je kunt ze dan in april met wc-rol en al in de tuin uitplanten, zonder de kwetsbare wortels te beschadigen. Allemaal leuk en aardig, dat zaaien in wc-rollen, maar ze vallen altijd om en dan rolt er weer een zaailing door de woonkamer.

Maar nu heb ik de oplossing want in een koffieblik kun je precies vijf wc-rollen vastklemmen. Met de deksel erop heb je een perfecte mini-kas. Precies twee weken na de metamorfose van het koffieblik, heb ik nu zes gezonde siererwten die nu al met hun kopjes buiten het blik steken. Ik zie ze al verlangend naar buiten kijken.

Na een paar van die zachte winterweken, slaat het onverwachts toe: zaaikoorts.

Ik moet en zal iets zaaien en wel nu. Buiten voelt het als voorjaar maar het is nog winter. Op de vensterbank dan maar.

Eigenlijk is het nu nog te vroeg om te zaaien, ook binnenshuis. Als zaden te vroeg ontkiemen, krijg je van die lange, dunne plantjes (zaailingen) die snakken naar meer licht dan de wintermaanden kunnen bieden. Maar mijn zaaikoorts is niet gevoelig voor dat soort argumenten. Daarom heb ik het volgende excuus bedacht. Ik zaai niet. Nee, ik test of er nog wel leven zit in de door mij zo gekoesterde zaden.

Om de kiemkracht van zaden te testen heb je niet eens aarde nodig. Dat kan ook op watten of in een koffiefilter uitgetest worden. Ik ben dol op dit soort experimenten, net als MrBrownThumb, die op zijn geweldige website allerlei zaaitechnieken vergelijkt.

Ik doe de kiemtest als volgt. Je neemt zo’n plastic bakje waar ze in de supermarkt noten en zuidvruchten in verkopen. Op de bodem heb ik wat vochtige watten gelegd, want mijn zaden willen wel graag comfortabel liggen. Op de watten leg je de zaden en die dek je weer af met een vochtige koffiefilter. Vochtig, dus niet doorweekt. Het doosje doe je weer dicht en leg je op een warme plek, bijvoorbeeld boven de verwarming. Elke ochtend open ik mijn schatkistje om te zien hoe het met ze gaat en vervolgens dek ik ze weer liefdevol toe. In mijn mini-broeikas ontkiemen de meeste zaden vrij snel. De ontkiemde zaden zou je nu moeten bedanken voor hun medewerking aan de test en weg moeten gooien. Maar dat kan ik niet. Dus stop ik ze alsnog in de grond. Zaaien kun je dat toch niet noemen?

Als de grond niet te nat is, kun je aardperen de hele winter in de grond laten zitten.

Maar zolang ga ik zelf niet wachten, want ik ben veel te benieuwd wat mijn aardperen ondergronds hebben uitgespookt. Het oogsten gebeurt vanaf eind oktober of na de eerste vorst. Op de website vergetengroenten.be staat een fotoverslag van het rooien van aardpeer.

Schrik niet, aardperen kunnen er nogal afstotelijk uitzien. Zoals Marjoleine de Vos schrijft: “Hun onooglijkheid is omgekeerd evenredig aan hun eh, hoe zeg ik dat, hun geweldige smaakeigenschappen.” Wil je volgend jaar weer aardpeer in de tuin, laat dan een knol ter grootte van een ei in de grond zitten.

Foto: www.vergetengroenten.be

Het leuke aan planten is dat ze zichzelf vermeerderen zonder dat je daar iets voor hoeft te doen.

Dat is handig als de oppervlakte van je tuin ook zou meegroeien maar dat is meestal niet het geval. Dus af en toe moeten succesvolle planten worden verwijderd. En wat doe je er  dan mee? Weggooien is ook zo onaardig en ondankbaar tegenover zo’n plant.

Daarom is er nu Ruiltuin.nl. Daarmee willen we mensen aanmoedigen om de planten en zaden te ruilen in plaats van weg te gooien. Door ze te ruilen verhoog je ook nog eens de biodiversiteit in je tuin. En wie eenmaal de smaak van het stekken en zaaien te pakken heeft, haalt zijn neus op voor het tuincentrum.

Zondag 27 februari vieren we de geboorte van Ruiltuin.nl tijdens een groen ruilfeest in Amersfoort. Je kunt daar ter plekke je planten en zaden ruilen. Daarnaast zijn er lezingen en workshops.

Kijk nu alvast in je tuin wat je kunt missen. Voor de zaden hebben we deze handige ruiltuin-zakjes ontworpen. Je moet ze nog wel zelf uitprinten. De zakjes zijn ook te downloaden als pdf.

Als het niet echt hoeft…

In een uitgebreid stuk op Grounded Design, het blog van tuinarchitect Thomas Rainer, onderzoekt hij of het waar is dat je grond en daarmee je planten echt beter af zijn als je niet spit of ploegt. Want het zou mooi zijn als dat overbodig is. Rainer zocht het uit, een korte beschrijving van zijn bevindingen:

De grond waarin bomen en planten staan en waar wij op tuinieren bestaat uit heel dunne, verweerde laagjes planeet aarde. Een mengsel van minerale stoffen, organisch materiaal, water en lucht. Hoe dieper je komt, hoe dichter de grond wordt. Bomen en planten zijn ingesteld op deze lagen, met hun wortels halen ze het beste uit de bodem waar bij ze samenwerken met micro-organismen als bacteriën en schimmels. De wortels zoeken de weg door de gaatjes, absorberen het water, nemen voedingsstoffen op en vinden er steun. (En vergeet de wormen niet.)

To dig or not to dig… Spitten en ploegen haalt deze structuur door elkaar en kan de balans vernielen. Als je de grond niet omwoelt, erodeert de grond minder en je planten brengen meer op. Maar als je grond echt verdicht is en geen lucht en aarde meer doorlaat, dan is losmaken noodzakelijk. Organisch materiaal er bovenop leggen of een handje compost in het plantgat is dan niet genoeg.

Of je grond erg verdicht is kun je meten met een zogeheten ‘penetrometer’. Die kost een paar honderd dollar. Het is makkelijker om een stokje in de grond steken. Als het je geen moeite kost om tot zeg 35 centimeter te steken, dan is er waarschijnlijk niets aan de hand.

Als je verdichte grond los wilt maken moet je het mengen met veel organisch materiaal. Bij klei moet je tot de helft toevoegen, bij zandgrond kun je met een kwart toe. Daarna kun je het met rust laten en het bodemleven vooral zijn gang laten gaan.

Lees hier het hele artikel van Thomas Rainer

Follow @degroenevinger

Aardpeer is multifunctioneel want mooie gele bloemen in de zomer en hoge opbrengst aan eetbare knollen in het najaar. Kortom, een plant die onze liefde en aandacht verdient.

Heb je aardpeer in de tuin of ben je van plan om aardpeer te gaan planten, doe dan mee aan De Groene Vinger Aardpeerwedstrijd!

1) Vind een aardpeer
Ken je iemand met een aardpeer in de tuin, dan kan hij of zij vast wel een peertje missen. Anders kun je bij de groenteboer of natuurvoedingswinkel ook aardperen kopen. Eén knolletje ter grootte van een ei is voldoende om volgend jaar 10 kg aardpeer te kunnen oogsten.

2) Plant de aardpeer voor 1 april
Je kan de aardpeer rechtstreeks in de grond planten maar ook in een grote container of plantenbak. Door de aardpeer in een bak te zetten, kan de plant niet je hele tuin koloniseren. De aardpeer is een beruchte woekeraar! De Groene Vinger is niet aansprakelijk voor eventuele misdragingen door de aardpeer.

3) Maak een foto
Het is leuk als je de ‘startpositie’ fotografeert en e-mailt naar *protected email*. Een foto van de ontwikkeling van je plant is ook leuk om je medestrijders mee af te troeven. Je ontvangt per e-mail meer informatie over de meetmomenten en het wedstrijdreglement.

Hoe kun je de Groene Vinger Aardpeerwedstrijd winnen? Punten zijn te scoren op de volgende onderdelen:
- de bloemenpracht
- de hoogte van de plant
- de meest merkwaardige aardpeervorm
- het beste recept

Voor de aardpeermeester(es) is er een mooie prijs, geschikt voor op de schoorsteenmantel.